Tóm Lưc Tông Hun  Gheo-đê-tê   t  Ex-sú-ta-t  (Hân Hoan Nhy Mng) ca Đc Phanxicô

(Tac Gia: Vũ Văn An)

 

Như đă loan báo, ngày 9 tháng Tư va qua, Tông Hun th ba ca Đc Giáo Hoàng Phanxicô đă đưc công b. Ta đ Tông Hun là: Hăy Hân Hoan Và Nhy Mng: V Ơn Gi Nên Thánh Trong Thế Gii Ngày Nay.


“Hăy hân hoan và nh
y mng” (Mt 5:12) là li Chúa Giêsu nói vi nhng ngưi sn sàng chu bách hi hay h nhc v́ danh Ngưi. Chúa yêu cu mi s nơi ta, nhưng bù li, Ngưi hiến tng ta s sng thc s, hnh phúc mà ta vn đưc to dng đ th hưng. Ngưi mun ta nên thánh ch không bng ḷng vi cuc sng bun t, tm thưng (§ 1).

Hăy Hân Hoan Và Nhy Mng là mt tông hun, mt loi văn kin đưc xếp hàng sau thông đip nhưng trên các bài ging và din văn ca Đc Giáo Hoàng. Nó là tông hun th ba ca Đc Phanxicô, sau Nim Vui Tin Mng (Evangelii Gaudium) và Nim Vui Yêu Thương (Amoris Laetitia). Nim Vui Tin Mng vn đưc mi ngưi ca ngi là “hiến chương” ca triu giáo hoàng Phanxicô. Trong khi Nim Vui Yêu Thương là tâm đim ca nhiu tranh căi k t ngày đưc công b.

Hân Hoan Nhy Mng có th s không to nên nhiu tranh căi như Nim Vui Yêu Thương, nhưng chc chn ta cn đc nó vi mt chút lưu ư ti các cuc tranh căi hin nay. Tuy nhiên, không l
i ca ngi hay ch trích nào là chính đáng khi không tha nhn tin đ đơn gin ca nó: Thiên Chúa kêu gi mi ngưi chúng ta nên thánh.

Nhân d
p này, tp chí The Jesuit Post (Giêsu Hu Bưu Báo) cung cp cho chúng ta mt bn tóm lưc Tông Hun Hân Hoan Nhy Mng . Chúng tôi hy vng bn tóm lưc này s giúp quí đc gi mt cái nh́n tng quan đy đ v Tông Hun.

Nh
p Đ (§§1-2)

Hân Hoan Nh
y Mng nhm mc đích thc tin: nó không phi là “mt kho lun v s nên thánh, cha đng các đnh nghĩa và phân bit hu ích giúp ta hiu ch đ quan trng này, hay mt cuc tho lun v các phương thế nên thánh khác nhau”. Đúng hơn, nó là mt suy nim v vic phi đáp ng li mi gi nên thánh ca Chúa Giêsu ra sao: “Hăy Hân Hoan và Nhy Mng” (§1).

Ch
ương 1 (§§3-34): Ơn Gi Nên Thánh

Trong ch
ương này, Đc Giáo Hoàng Phanxicô tho lun tính đa dng v h́nh thc ca vic nên thánh: “Chúng ta đưc kêu gi tr thành các chng nhân, nhưng có nhiu cách khác nhau đ làm chng” (§11). Ngoài các v thánh và các v t đo, nhng v mà đi sng là “mt noi gương Chúa Kitô đy đin h́nh”, Đc Giáo Hoàng Phanxicô c̣n ca ngi “giai cp thánh thin trung lưu”: tc s thánh thin hàng ngày ca “nhng cha m đang dưng dc con cái bng c mt tm t́nh yêu thương mênh mông, ca nhng ngưi đàn ông đàn bà đang làm vic cc nhc đ nâng đ gia đ́nh ḿnh, ca ngưi bnh, ca nhng tu sĩ già không bao gi đ mt n cưi” (§7).

Đc Giáo Hoàng viết “Chúa Thánh Thn ban s thánh thin di dào cho các tín hu thánh thin” bt đu t Phép Ra (§15).
đây, ngài nhc đến ơn gi nên thánh ph quát, bng cách trưng dn Lumen Gentium §11: “Mi tín hu, bt k điu kin và bc sng, đu đưc Chúa mi gi, mi ngưi mt cách, tiến ti s thánh thin hoàn toàn, s thánh thin mà Chúa Cha rt hoàn ho”.

Đ
c Giáo Hoàng Phanxicô nhn mnh nhóm ch “mi ngưi mt cách”, v́ tính đa dng v h́nh thc ca vic nên thánh có nghĩa: các Kitô hu phi bin phân Chúa đă kêu gi mi ngưi h phi nên thánh ra sao. Dù có nhiu h́nh thc sng tt lành, mi ngưi chúng ta có ơn gi đc đáo do Chính Thiên Chúa mi gi bưc vào. đây, mt cách có ư nghĩa, Đc Giáo Hoàng Phanxicô đă nhn đnh rng Thánh Gioan Thánh Giá “thích xa lánh các qui lut cng ngc áp dng cho mi ngưi. Ngài gii thích rng các vn thơ ca ngài đưc trưc tác đ mi ngưi hưng đưc li ‘theo cách riêng ca h’. V́ s sng ca Thiên Chúa đưc thông ban ‘cho ngưi này th́ cách này, cho ngưi kia th́ cách kia’”(§11). Điu này nhc ta nh đến vic Đc Giáo Hoàng Phanxicô năng nói đến s cn thiết ca vic bin phân và khôn ngoan liên quan ti các trưng hp cá th, mt th tài khiến nhiu ngưi yêu mến ngài nhưng cũng không thiếu ngưi không ưa ngài. Nhưng đây, ngài vào sâu hơn: tính đc đáo này là mt điu kin tt yếu không ch do bn cht ca bin phân hay do luân lư tính, mà c̣n do chính bn cht li kêu gi mi ngưi ca Thiên Chúa na.

Nh
ư xưa nay ngài thưng hay làm, Đc Giáo Hoàng Phanxicô đc bit nhc ti ph n trong chương này, c các ph n thánh thin như Thánh Hildegard thành Bingen hay Thánh Têrêsa thành Avila, nhng v xut hin đúng lúc “các ph n có xu hưng b ngó lơ nht hay lăng quên nht” ln “các ph n vô danh hoc b quên lăng”, chuyên dưng dc nhng ngưi quanh ḿnh mt cách chúng ta biết đă làm Đc Giáo Hoàng Phanxicô cm kích sâu xa (§12).

Dù mi ngưi có mt ơn gi đc đáo, nhưng mi s mnh “đu có ư nghĩa viên măn nht ca nó nơi Chúa Kitô, và ch có th hiu đưc qua Ngưi mà thôi” (§20).
đây, Đc Giáo Hoàng Phanxicô là mt tu sĩ Ḍng Tên hàng đu. Làm Kitô Hu là làm môn đ Chúa Kitô, nghĩa là bưc vào chính Tin Mng. “ ct lơi ca nó, s thánh thin là vic cm nghim các mu nhim ca đi sng Chúa Kitô, trong s kết hp vi Ngưi”. Chiêm nim các mu nhim v cuc đi, cái chết và s sng li ca Chúa Kitô “như Thánh Inhaxiô thành Loyola đă ch ra, s dn chúng ta ti vic nhp th chúng vào các chn la và thái đ ca ta” (§20).

Xét v
nhiu phương din, chương này đă đưc son tho đ phn nh các hoài mong ca ngưi tr trong Cuc Gp G Tin Thưng Hi Đng hi tháng Ba va qua: “Ngưi tr hiu ư nghĩa tng quát ca vic đem ư nghĩa li cho đi sng và sng cho mt mc đích, nhưng nhiu ngưi không biết cách ni kết điu này vi ơn gi hiu như mt hng phúc và mt tiếng gi t Thiên Chúa”. Trong Tông Hun này, Đc Giáo Hoàng Phanxicô nói vi h rng: “C các con na, các con cn coi toàn b đi sng các con như mt s mnh” (§23).

Ch
ương 2 (§§35-62): Hai K Thù Tinh Tế ca vic Nên Thánh

Ch
ương này nói ti “hai h́nh thc thánh thin sai lc có th dn chúng ta ra sai lm: thuyết ng đo và thuyết Pêlagiô” (§35). Tư liu này phn ln khá quen thuc vi nhng ai theo dơi triu giáo hoàng này, nht là vi nhng ai tng đc Hun Th Placuit Deo ca Thánh B Giáo Lư Đc Tin.

Tuy nhiên, trong đ
ng văn ca Tông Hun này và trong li l làm ta nh ti Evangelii Gaudium, Đc Giáo Hoàng Phanxicô đc bit nhn mnh vic các xu hưng này s làm ta và mi ngưi ra xa s thánh thin như thế nào.

“Thay v́ rao ging Tin Mng, ngưi ta phân tích và xếp loi ngưi khác, và thay v́ m ca dn vào ơn thánh, ngưi ta hao ṃn năng lc ca ḿnh vào vic thanh tra và kim chng. Không trong trưng hp nào, h đă thc s quan tâm ti Chúa Giêsu Kitô hay ngưi khác” (§35).

Đi
u cũng đáng lưu ư là chương này cha nhng ph chú bác hc nht trong văn kin, trong đó, có các trích dn t Công Đng Trent; Sách Giáo Lư Ca Giáo Hi Công Giáo; Công Đng Orange ln th hai; Thánh Augustinô, Thánh Tôma Aquinô, Thánh Bonaventura, Thánh Têrêsa thành Lisieux và Đc Gioan Phaolô II; và hàng chc trích dn Thánh Kinh. Dù các tham chiếu này không có chi là bt thưng đi vi mt văn kin giáo hoàng, nhưng chương này có lúc có tính tri thc hơn là phn nhp đ ca Hân Hoan Nhy Mng tng ha hn. Các trích dn này có l nói đưc đôi điu ǵ đó v loi đc gi mà Đc Giáo Hoàng Phanxicô mun t́m cách thuyết phc trong chương này.

Ch
ương 3 (§§63-109): Dưi s soi sáng ca Thy

Ch
ương 3 tp trung vào gương sáng ca Chúa Giêsu, nht là vic gii thích Các Mi Phúc và chuơng 25 Tin Mng Mátthêu. V́ dù “có th có bt c s lưng lư thuyết nào v điu to thành s thánh thin, vi nhng gii thích và phân bit đa dng... không ǵ có tính soi sáng hơn vic quay v vi li Chúa Giêsu nói và thy cách Ngưi ging dy v chân lư” (§63).

Đ
c Giáo Hoàng Phanxicô viết: “Chúa Giêsu gii thích mt cách hết sc đơn sơ thánh thin nghĩa là ǵ khi Ngưi ban cho chúng ta Các Mi Phúc (xem Mt 5:3-12; Lc 6:20-23)” coi “như th căn cưc ca ngưi Kitô hu” (§63). T đó, các Mi Phúc hưng dn ta làm điu Đc Phanxicô thúc gic ta hưng ti chương 2, nghĩa là noi gương Chúa Giêsu. Ngài lư lun “v́ nhng ngưi trung thành vi Thiên Chúa và li ca Ngưi, bng cách hiến ḿnh đi, s nhn đưc hnh phúc đích thc” (§63) .

Trong ch
ương này, Đc Giáo Hoàng Phanxicô cho rng có hai “ư thc h tn công tâm đim ca Tin Mng”: có nhng Kitô hu tách bit các đ̣i hi ca Tin Mng ra khi mi liên h bn thân ca h vi Chúa, ra khi vic kết hp ni tâm vi Ngưi, ra khi vic m ḷng ḿnh ra cho ơn thánh ca Ngưi’ và có “nhng ngưi hoài nghi s dn thân xă hi ca ngưi khác, coi nó hi ht, thế trn, thế tc, duy vt, cng sn hoc dân tuư” (§100). Đc Phanxicô cho rng Giáo Hi không phi ch là mt cơ quan phi chính ph, mà là mt cơ quan phi chính ph nhưng luôn khng đnh điu tt ca ngưi lân cn là điu làm thành bn cht đi sng Kitô hu. Đc Phanxicô khai trin đim va nói mt cách khá chi tiết, trích dn Thánh Tôma Aquinô mt ln na đ bin lun rng “các vic thương xót đi vi ngưi lân cn” đem li vinh quang cho Thiên Chúa ln lao hơn bt c hành vi th phưng nào (§106).

M
t trong các đim có tính “Phanxicô” hơn c trong bn văn là:

“Thí d
, vic chúng ta bo v tr chưa sinh cn phi rơ ràng, cương quyết và đy nhit tâm, v́ đây, phm giá s sng con ngưi b lâm nguy; s sng này luôn thánh thiêng và đ̣i phi yêu thương mi ngưi, bt k giai đon phát trin ca h. Tuy nhiên, thánh thiêng không kém là s sng ca ngưi nghèo, ngưi đă sinh ra, ngưi túng thiếu, ngưi b b rơi và kém may mn, ngưi tàn tt d b tn thương và ngưi có tui có nguy cơ b an t trá h́nh, các nn nhân ca nn buôn ngưi, các h́nh thc mi ca nn nô l, và mi h́nh thc bác b” (§101).

Các v giáo hoàng vn pḥ s sng, nhưng không phi ai ai cũng cho rng Đc Giáo Hoàng Phanxicô đ cng rn v vn đ này. Thành th, vic ngài bo v “tr chưa sinh” qu gây ngc nhiên cho nhng ngưi mà đi vi h Đc Giáo Hoàng Phanxicô không thích hp vi các tưng thut ca h. Mt khác, Đc Phanxicô nhn mnh rng vic bo v này phi bao trùm toàn th gia đ́nh nhân loi, k c các di dân (§102).

Đ
c Phanxicô kết thúc chương này vi mt câu tuyên b rt mnh dn cho rng mt đi sng biết suy nim các Mi Phúc và chương 25 Tin Mng Mátthêu cùng gương sáng các thánh “s mưu ích cho chúng ta; chúng s làm cho chúng ta thc s hnh phúc” (§109).

Ch
ương 4 (§§110-157): Các Du Ch S Thánh Thin Trong Thế Gii Ngày Nay

Trong ch
ương 4, Đc Giáo Hoàng Phanxicô tho lun 5 “biu thc ln lao ca t́nh yêu Thiên Chúa và ngưi lân cn” mà ngài coi “hết sc quan trng dưi góc đ mt s nguy him và gii hn hin din trong nn văn hóa ngày nay”. “Nhng du ch hay thái đ thiêng liêng” này s giúp chúng ta “hiu li sng Chúa kêu gi chúng ta sng”. Trưc hết, Đc Giáo Hoàng Phanxicô phát biu năm thái đ này v phương din tiêu cc:

“Trong n
n văn hóa này, chúng ta thy cm thc lo âu xao xuyến, đôi khi d di, khiến ta ri trí và yếu nhưc; thái đ tiêu cc và bun bă; chán chưng do ch nghĩa duy tiêu th, v k gây nên; thái đ duy cá nhân và mi h́nh thc linh đo bt chưc, không có ǵ liên quan ti Thiên Chúa, vn đang tri vưt nơi th trưng tôn giáo hin nay” (§111).

V
phương din tích cc, Kitô hu, đúng hơn, nên là ngưi kiên nhn và hin lành (§§112-121); hân hoan (§§122-128); mnh bo và hăng say (§§129-139); có tinh thn cng đoàn (§§140-146); và liên tc cu nguyn (§§147-157). Đc Giáo Hoàng Phanxicô son tho chương này theo mu bưc chân theo và tr nên ging Chúa Giêsu, mt n lc sut đi dn chúng ta ti và đưc nâng đ bi Bí Tích Thánh Th:
Trong Bí Tích Thánh Th
, Thiên Chúa chân tht duy nht nhn đưc s th phưng vĩ đi nht mà thế gii có th dành cho Ngưi, v́ chính Chúa Kitô đă đưc dâng tiến. Khi chúng ta lănh nhn Ngưi trong lúc Hip L, chúng ta đi mi giao ưc ca chúng ta vi Ngưi và đ Ngưi thc hin trn vn hơn na công vic Ngưi biến đi cuc sng ca chúng ta (§157).

Ch
ương 5 (§§158-201): Chiến Đu Thiêng Liêng, Cnh Giác, và Bin Phân

T
a đ ca chương này nhc nh chúng ta rng khó có th đóng khung Đc Giáo Hoàng Phanxicô: "chiến đu thiêng liêng" nghe có v li thi và thm chí phn đng na đi vi mt s ngưi. Nhưng Đc Giáo Hoàng Phanxicô không ngi nói rơ mc đích ca ngài khi viết như sau:

“Đ
i sng Kitô hu là mt cuc chiến đu liên tc. Chúng ta cn sc mnh và ḷng can đm đ chng li các cám d ca ma qu và đ loan báo Tin Mng. Trn chiến đu này ngt ngào, v́ nó cho phép chúng ta hân hoan mi khi Chúa chiến thng trong đi sng ca chúng ta” (§158).

Đ
c Giáo Hoàng Phanxicô tiếp tc nói rng chúng ta "không ch đơn thun đương đu vi mt cuc chiến đu chng li thế gii và năo trng thế gian" hay "chng li các yếu đui và xu hưng ca con ngưi chúng ta ... Mà c̣n là mt cuc chiến đu liên tc chng li ma qu, hoàng t ca s ác" (§ 159). Và ma qu có tht: "Do đó, chúng ta không nên nghĩ ma qu ch là mt huyn thoi, mt biu tưng, mt kiu nói ví von hoc mt ư nim" (§161) (Ai đó nên gi phn này cho Eugenio Scalfari).

Đ
i sng thiêng liêng đ̣i s cnh giác và gi cho "các ngn đèn ca ta tiếp tc thp sáng" (§164). Tiến b trong đi sng thiêng liêng không bo đm đ ta thoát khi cm by ca ma qu. Tht vy, "s sa đa thiêng liêng" ca nhng ngưi như vy c̣n "t hơn s sa ngă ca ngưi ti li, v́ đây là mt h́nh thc mù ḷa hoàn toàn làm ngưi ta thoi mái và t măn" (§165). Dù Đc Giáo Hoàng Phanxicô không liên kết, nhưng ngưi ta có quyn nghĩ rng hai ch nghĩa Ng Đo và Pêlagiô nói Chương 2 phát xut t s sa đa này.

Đc Giáo Hoàng Phanxicô kết thúc chương này bng cách đưa ra mt câu hi, mà câu tr li vn là ch đ yêu thích ca ngài. Câu h
i là: "Làm thế nào chúng ta có th biết đưc điu ǵ đó xut phát t Chúa Thánh Thn ch không xut phát t tinh thn thế gian hay tinh thn ma qu?" Câu tr li là: bin phân.

Dĩ nhiên, bin phân đă tuyến đu trong nhiu cuc tho lun v triu giáo hoàng này. T
i gc r là câu hi liu "mt s mi m nào đó ... là rưu mi do Thiên Chúa mang ti hay cho tưng do tinh thn thế gian này hay tinh thn ma qu to ra". Nhưng, Đc Phanxicô nhn mnh rng không nhng vic chn các đưng hưng mi đ̣i phi có s bin phân, mà c vic gi vng đưng đi na " nhng thi đim khác, điu ngưc li có th xy ra, khi các lc lưng ca s ác xui khiến ta đng thay đi, c đ s vic như chúng hin là, nht quyết đ kháng mt cách cng nhc đi vi s thay đi." Đc Phanxicô lên tiếng chng li "tính cng ngc" mà ngài nói thưng bác b, không chu xem xét s thay đi cn thiết trong các k lut ca Giáo hi. Ngài nói: nhng ngưi như vy "ngăn chn vic làm ca Chúa Thánh Thn". Nhưng "chúng ta t do, nh s t do ca Chúa Kitô" (§168).

Đc Giáo Hoàng Phanxicô viết, s bin phân nên đưc thc hin trong nhng vn đ c ln ln nh. Nh
ng ngưi theo dơi triu giáo hoàng này hn s lưu ư điu này: ngài mưn dp này đ lén đưa vào mt câu nói rt ưa thích ca ḿnh trong chú thích: "Non coerceri a maximo, conteneri tamen a minimo divinum est” (" Thn thánh thc s th́ không b gii hn bi điu ln nht, nhưng cũng không b cha trong điu nh nht”).

S bin phân "không phi ch là trí thông minh hoc s hiu biết thông thưng. Nó là m
t hng phúc" do Chúa Thánh Thn ban cho (§166). Tht vy, dù "s bin phân thiêng liêng không loi tr nhng cái nh́n sâu sc hin sinh, tâm lư hc, xă hi hc hay luân lư hc ... nó vưt trên chúng." Xa hơn chút na, ngài viết:

“Các tiêu chu
n vng vàng ca Giáo Hi cũng không đ. Chúng ta nên luôn nh rng s bin phân là mt ơn thánh. Cho dù nó có bao gm lư trí và khôn ngoan, nhưng nó vưt xa chúng, v́ nó c gng thoáng nh́n thy kế hoch bí n và đc đáo mà Thiên Chúa vn dành cho mi ngưi chúng ta, mt kế hoch nhn đưc khuôn h́nh ca nó gia rt nhiu t́nh hung và hn chế khác nhau (§170).

đây, chúng ta li thy Đc Giáo Hoàng Phanxicô đang đi thoi vi nhng ngưi nghĩ rng giáo hun ca ngài v s bin phân không lưu ư đ ti sc mnh quy chun trong giáo hun ca Giáo Hi.

Hơn na, "vn đ không phi là khám phá nhng ǵ chúng ta có th rút ra t cuc sng này, mà là nhn ra vic làm cách nào chúng ta có th hoàn thành tt hơn s mnh đă đưc trao phó cho chúng ta lúc chu Phép Ra" (§174). Th
t vy, dù ch đưc minh nhiên nhc đến hai ln, Phép Ra là mt ch đ bàng bc trong văn kin này: "Hăy đ ân sng Phép Ra ca anh em sinh hoa trái trên con đưng thánh thin" (§15). Nếu đây là mt thông đip v ơn gi nên thánh, th́ Phép Ra hn c̣n có th ni bt hơn na trong văn kin này.

Cui cùng, nhng ngưi thông tho linh đo Thánh Inhaxiô hn s đánh giá cao li khuyên ca Đc Giáo Hoàng Phanxicô khuyên ta cu nguyn "trong lúc đi thoi vi Chúa, hàng ngày thành thc “xét ḿnh" (§169). Vic xét ḿnh như vy có th vô ích nếu không phi là mt bin phân các thn khí, và vic bin phân s không hoàn chnh nếu không phi là mt thái đ cu nguyn liên l đưc vic xét ḿnh c vũ.

Kết lun (§§176-177) vi Kinh Kính Mng

Đc Giáo Hoàng Phanxicô kết lun bng cách xin M Maria cu bu đ giúp mi ngưi chúng ta cùng Chúa Giêsu bưc ti s thánh thin.
M
Maria là gương mu ca s thánh thin đó: "M đă sng Các Mi Phúc ca Chúa Giêsu hơn mi ngưi khác". Gương sáng ca M là gương sáng v nim vui, s bin phân, đau kh và trung thành: Đc Giáo Hoàng Phanxicô khn thiết kêu gi "M Maria là đng thánh ca các thánh, đưc dim phúc hơn mi ngưi khác. Nếu chúng ta theo gương ca M, chúng ta s đưc d phn vào hnh phúc mà thế gian s không th ly mt khi chúng ta".