“Anh em đă nghe luật dạy người xưa rằng….c̣n Thầy, Thầy bảo cho anh em biết…” ---  Chú giải của Noel Quesson

 

Tiếp nối bài giảng trên núi, chúng ta đang ở phần đề thứ năm và thứ sáu trong luật mới. Đức Giêsu đă chống lại những ǵ đă được nói trước kia hay đúng hơn người kiện toàn chúng. Nhưng cách nói này có một uy quyền chưa từng thấy, nhất là khi người ta biết công thức ở thể thụ động (“luật dạy người xưa” = luật được dạy cho…) là một ngữ điêu trong ngôn ngữ Do thái, được dùng vô vị, để tránh việc sử dụng danh của Thiên Chúa mà người ta không bao giờ nói ra v́ ḷng tôn kính Người. Nói rơ ra công thức này có nghĩa; “Thiên Chúa đă nói..c̣n Thầy, Thầy cho anh em biết…”. Cũng thế, công thức “anh em đă được nghe, được dạy…” gợi lại việc đọc trang trọng luật trong phụng vụ ở Hội Đường. Đó là luật thánh, bất khả xâm phạm toả ánh vinh quang của núi Xi-nai. Vậy, Đức Giêsu đă dám chống lại lời của Thiên Chúa, sách kinh Tô-ra bằng những khẳng định riêng Người. Không bao giờ có một ngôn sứ nào đă nói như thế. Vai tṛ của họ chỉ là truyền đạt lại hay chú giải sứ điệp của Thiên Chúa: "Đức Chúa nói như thế..." Để nói như Đức Giêsu, phải là người điên hoặc là Thiên Chúa.

 

“Thiên Chúa đă dạy anh em... C̣n Thầy, Thầy bảo cho anh em..." Người ta biết rằng Người đă bị buộc tội phạm thánh.

 

Nhưng phần tiếp theo sẽ chứng tỏ cho chúng ta thấy rằng đó là một sứ điệp thật sự siêu phàm, một sứ điệp của Thiên Chúa!

 

Anh em đă nghe Luật dạy rằng: "Mắt đền mắt, răng đền răng". C̣n Thầy, Thầy bảo anh em đừng chống cự người ác..."

Tầm thước thời đại của chúng ta... khó mà hiểu được "luật phạt ngang bằng" (loi du talion). Làm thế nào mà Luật của Môsê (Luật của Thiên Chúa) đă có thể phát biểu một luật như thế. Vả lại, luật này đă là một tiến bộ to lớn đối với bản năng: trả thù rất tự nhiên nơi con người. Bởi luật phạt ngang bằng ấy, những luật theo tập quán của Phương Đông Cổ đại (ví dụ: bộ luật Ham mourabi) cố gắng giới hạn những sự trả thù thái quá. Hành động tự nhiên của người bị tấn công là "trả đũa nhiều hơn". Như một bài ca man rợ mà La-méc đă hát: "Ca-in sẽ được báo thù gấp bảy, nhưng La-méc th́ gấp bảy mười bảy..." (St 4,24). V́ thế luật ấy đă cố gắng giới hạn bạo lực và khuyến cáo chỉ nên bắt kẻ tấn công chịu sự đối xử giống như người này bắt nạn nhân của hắn phải chịu (Xh 21, 24; Lv 24,20; Đnl 19,21). H́nh như chúng ta đă hoàn toàn vượt qua luật này của Kinh Thánh v́ nó được viết ra cho một thời- đại khác với thời đại của chúng ta. Than ôi! Nếu như người ta cứ sống măi theo luật h́nh phạt ngang bằng! Biết bao thành phố bị ném bom bởi sự “trả thù” thật biết bao cuộc đấu tranh chủng tộc, quốc gia, xă hội trong đó người ta áp dụng điều ngược lại với "luật h́nh phạt ngang bằng, nghĩa là sự leo thang của bạo lực". Nó áp dụng cho người nào sẽ là người mạnh nhất cho người nào sẽ trả đũa lại những cú đ̣n đă nhận được! người ta nói một cách ngây thơ về ‘những tương quan lực lượng’ nhưng đó luôn luôn là một bản năng man rợ lâu đời.

 

Đức Giêsu đă táo bạo mời gọi con người đi đến hoàn thiện của t́nh yêu Người bảo chúng ta rằng không nên trả thù về mọi việc... không nên đánh trả kẻ hung ác! vốn là một nhà thuyết giảng cụ thể, đại chúng, Người sẽ cho chúng ta bốn ví dụ:

 

“Nếu ai vả má bên phải, th́ hăy giơ cả má bên trái ra nữa... Nếu ai muốn kiện anh để lấy áo trong của anh, th́ hăy để cho nó lấy cả áo ngoài...

Nếu có người bắt anh đi một dặm, th́ hăy đi với người ấy hai dăm... Ai xin th́ anh hăy cho; ai muốn vay mượn th́ anh đừng ngoảnh mặt đi..”

Ở đây cũng thế, Tin Mừng không bao giờ cho chúng ta những công thức đạo đức hoàn toàn có sẵn. Điều quan trọng là một "tinh thần" chứ không phải là một "quy tắc". Chính Đức Giêsu, khi đă nhận cái vả của người đầy tớ Thượng Tế, đă không giơ má kia ra! Người đă đáp lại dũng cảm và xứng đáng: "Sao anh lại đánh tôi" (Ga 18,23).

 

Vả lại người ta không có quyền dựa trên những lời đó của Đức Giêsu để bảo lănh cho sự bất công, ở đây, chúng ta không có những quy tắc luật pháp có thể áp dụng nguyên xi cho xă hội dân sự: điều này sẽ khuyến khích t́nh trạng ăn xin, khích lệ bạo lực và tội ác, không bảo đảm sự trừng phạt những kẻ bất lương. Chắc chắn, Đức Giêsu đă không muốn công nhận một t́nh trạng áp bức bất b́nh thường khi đ̣i hỏi những kẻ yếu phải cam chịu. Cũng có những trường hợp mà một môn đệ chân chính của Đức Giêsu phải chiến đấu: cam chịu sự bất công, nhất là sự bất công mà những người khác là nạn nhân, hoàn toàn trái ngược với tinh thần của Đức Giêsu. Sau khi đă nêu ra những khía cạnh đó, hăy để Đức Giêsu tra hỏi chúng ta. Phải, tất cả chúng ta đều phải chiến thắng bản năng trả thù tṛng con người của ḿnh. Điều ác sẽ không bị vượt qua khi chúng ta đáp lại nó bằng một sự tàn nhẫn tương đương. Khi người ta trả đũa điều ác bằng điều ác, người ta trở về với ṿng tṛn hỏa ngục. Thật vậy, điều ác mà chúng ta chịu đựng thật ra vẫn c̣n ở bên ngoài chúng ta. Nhưng khi người ta đáp trả lại điều ác, điều ác ấy sẽ có thêm một chiến thắng phụ nữa, bởi v́ nó đă đi vào ḷng chúng ta. Đức Giêsu muốn mở ra một con đường khác cho nhân loại: chiến thắng điều ác bằng điều thiện, dùng t́nh yêu để đáp lại hận thù.

 

"Anh em đă nghe Luật dạy rằng: "hăy yêu đồng loại và hăy ghét kẻ thù".

Trong Kinh Thánh, người ta có t́m kiếm một quy tắc như nhưng thế cũng vô ích. Thật vậy, Đức Giêsu muốn ám chỉ thái độ thông thường của toàn thể nhân loại; được diễn tả rất mạnh trong nhiều bài Thánh vịnh về “sự trừng phạt của Chúa”, trong đó ḷng thù ghét tội lỗi đi đến chỗ biện minh cho sự thánh chiến: "Lạy Chúa, ước chi Ngài tiêu diệt kẻ gian tà… Lạy Chúa, kẻ ghét Ngài, làm sao con không ghét? Con ghét chúng, ghét cay, ghét đắng, chúng trở thành thù địch của chính con" (Tv 139,19-22). Những thủ bản kinh Thánh ở Qumram có lệnh truyền này: "Ngươi sẽ ghét những đứa con của bóng tối". Vả lại, phải hiểu ở đây trước hết không phải là những kẻ thù của ḿnh mà là những “kẻ thù của Thiên Chúa" tức là những kẻ thù của của nhóm giáo sĩ gồm “con cái của ánh sáng. Vậy sự thù ghét trước hết có ư nghĩa là từ chối ư thức hệ của họ.

 

"C̣n Thầy, Thầy bảo anh em: hăy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đăi anh em. Như vậy, anh em mới được trở nên con cái của Cha anh em, Đấng ngự trên trời, v́ Người cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính".

Đây là điều mới mẻ cao cả nhất của Tin Mừng. Cho đến bây giờ người ta đă cầu nguyện "chống lại" các kẻ thù của ḿnh (Thánh vịnh 17,13; 28,4; 69,23-29; v.v…) Giờ đây phải cầu nguyện cho họ, nghĩa là để cho họ được hoán cải. Nhưng hăy coi chừng, người ta không thể sống Tin Mừng, bằng cách chỉ ở lại trên b́nh diện con người. Làm điều mà. Thiên Chúa vừa đ̣i hỏi chúng ta là đă vượt quá những khả năng của con người. Nếu Đức Giêsu bảo chúng ta yêu mến kẻ thù, chúng ta bởi v́ Thiên Chúa là người đầu tiên yêu chúng ta như thế Phải đọc lại đoạn văn nổi tiếng của thánh Phaolô gởi tín hữu Rôm (5,7.8): "Hầu như không ai chết v́ người công chính, họa may có ai dám chết v́ một người lương thiện chăng. Thế mà Đức Kitô đă chết v́ chúng ta, ngay khi chúng ta c̣n là những người tội lỗi”. Khi chúng ta đứng trước một t́nh yêu thương mà về mặt con người, chúng ta khó sống hoặc không thể sống nổi th́ chúng ta không c̣n ở lại trên b́nh diện tâm lư, đạo đức và xă hội… mà phải đặt ḿnh trước măt ảnh chuộc tội: Lạy Chúa Giêsu con của Chúa Cha, Chúa đă muốn điều tốt lành cho những người muốn Chúa chịu điều ác... Chúa đă đau khổ và đă chết… T́nh yêu chúng kẻ thù chỉ có thể đến từ Thiên Chúa không ngừng thực hiện, ‘Người cho mặt trời của Người mọc lên trên cánh đồng của người vô thần bách hại đạo, cũng như trên khu vườn của các nữ tu Cát Minh’. Bạn có tự hỏi ḿnh phải làm ǵ để yêu thương người không yêu thương bạn không?

 

Thiên Chúa đă yêu bạn như thế nào? Bằng cách không ngừng tha thứ cho bạn. Đức Giêsu chỉ dám yêu cầu chúng ta sống t́nh yêu thương xem ra không thể có đối với kẻ thù bởi v́ Người đă sống nó trước tiên: "Lạy Cha, xin tha cho họ, v́ họ không biết việc họ làm” (Lc 23,34).

 

“V́ nếu anh em yêu thương kẻ yêu ḿnh, th́ anh em nào có công chi? Ngay cả những người thu thuế cũng chẳng làm như thế sao? Nếu anh em chỉ chào hỏi anh em ḿnh thôi, th́ anh em có ǵ lạ thường đâu? Ngay cả người ngoại cũng chẳng làm như thế sao?

Người đă nói: chúng ta hăy trở thành muối và ánh của thế gian. V́ thế Người mời gọi chúng ta chấp nhận một cung cách hoàn toàn mới về mặt nhân loại là không thể có cắt đứt với mọi cung cách của những người khác. Để bắt chước Thiên Chúa; noi gương Người, chúng ta phải đi đến tận cùng t́nh yêu ấy vốn không đơn giản là một t́nh yêu có qua có lại: Tôi yêu thương bạn bởi v́ bạn yêu thương tôi, tôi chào bạn bởi v́ bạn chào tôi... Đức Giêsu nói, người ngoại cũng chẳng làm như thế. Phần Thiên Chúa; trước sự khước từ tuyệt đối không đáp lại t́nh yêu, Người vẫn duy tŕ quyết định tuyệt đối là yêu thương. Theo Đức Giêsu yêu không thể chỉ được giản lược vào b́nh diện t́nh cảm, sự lôi cuốn, cảm tính, quyến luyến. Đức Giêsu không chê trách t́nh yêu đó, mà chúng ta rất cần. Ai có thể sống mà không có sự dịu dàng âu yếm đó? Có điều, Đức Giêsu bảo chúng ta rằng không nên ở lại măi trong t́nh yêu đó.

 

Phải Đức Giêsu bảo chúng ta phải yêu thương kẻ thù của ḿnh. Và chúng ta có sẵn nghệ thuật xoa dịu yêu sách của Tin Mừng, chúng ta nói: ‘Tôi không có kẻ thù...’ Lúc đó, chúng ta phải chấp nhận ánh sáng sống sượng và mạnh mẽ mà Đức Giêsu soi chiếu trên cuộc đời con người đă mang dấu ấn của những xung đột không thể tránh khỏi: Thật ra mọi người không giống tôi đều xúc phạm và làm tôi tổn thương. "Cái làm cho người khác khác tôi", cáo giác tôi và nhắm đến việc loại bỏ tôi... ‘Tính t́nh ấy rất khác tính t́nh của tôi’ làm tôi bực dọc giết chết tôi. ‘Cái cách nói năng đó... cái cách cư xử đó...’ làm tôi phát cáu. Bạn đừng chờ đến ngày mai. Ngay trong giây phút này bạn. hăy ngừng ngay suy nghĩ của bạn.... và hăy làm điều Đức Giêsu bảo bạn: Hăy cầu nguyện, dù chỉ trên danh nghĩa cho những người làm bạn bực bội, những người làm bạn đau khổ, những người mà bạn không yêu hoặc những người không yêu bạn.

 

“Vậy anh em hăy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện”.

Yêu thương những người không yêu chúng ta... đó là noi gương Thiên Chúa. Hăy làm điều thiện hảo cho những ai làm hại chúng ta, đó là điều linh thánh. "Kitô hữu là ǵ? Đó không phải là đă đạt đến mục đích cao cả nhất tức t́nh yêu phổ quát, mà là cố gắng vươn lên t́nh yêu ấy. Đây không phải là một thứ đạo đức hiền từ nhu nhược dành cho những người có t́nh cảm bất lực. Chúng ta là những con cái của một Chúa Cha được "ôm ấp tṛng ḷng của Người" dù là kẻ xấu cũng như người tốt. Trên thập giá Đức Giêsu có quyền nói với chúng ta những yêu sách ấy. Người là Đấng bị người ta vả vào má... bị người ta lột áo trong, áo ngoài... bị người ta đem ra xét xử trong một vụ kiện bất công... bị người ta đem ra xét xử trong một vụ kiện bất công... bị người ta lôi đi hai dặm trên con đường lên núi Can-va-ri-ô. Người là "Đấng bị đóng đinh mà không có ḷng thù hận".